Słowniczek pojęć

ABC

Hasła na literę A

Osad czynny Technologia oczyszczania ścieków polegająca na usuwaniu substancji organicznych przy udziale mikroorganizmów zasiedlających osad. W warunkach tlenowych w ściekach rozprowadza się kłaczki tzw. „osadu czynnego” skupiające mikroorganizmy. Nadmierny osad czynny jest odprowadzany z osadnika gnilnego, a następnie poddawany dalszej przeróbce.
Napowietrzanie (aeracja) W procesie oczyszczania ścieków oznacza wprowadzanie powietrza lub mieszanie z powietrzem w celu dostarczenia tlenu niezbędnego mikroorganizmom do rozkładu substancji organicznych. Przedmuchiwanie powietrzem.
Komora napowietrzania Obiekt technologiczny (zbiornik), w którym osad czynny jest mieszany ze ściekami i napowietrzany, co umożliwia mikroorganizmom rozkład zanieczyszczeń organicznych zawartych w ściekach.
Warunki tlenowe (aerobowe) Środowisko wymagające obecności tlenu lub od niego zależne. Bakterie tlenowe to mikroorganizmy, które dobrze rozwijają się w obecności tlenu. W takich warunkach proces rozkładu przebiega szybko i bezwonnie.

[Pojęcie pokrewne] Warunki beztlenowe (anaerobowe)
Warunki beztlenowe (anaerobowe) Środowisko wymagające braku tlenu lub niezależne od jego obecności. Warunki te wykorzystuje się podczas stabilizacji osadu beztlenowego (z udziałem mikroorganizmów rozwijających się bez dostępu tlenu) lub gdy prowadzona jest fermentacja beztlenowa (metanowa). Fermentacja w tym stanie przebiega powoli i wiąże się z wydzielaniem uciążliwych zapachów (np. siarkowodoru).

[Pojęcie pokrewne] Warunki tlenowe (aerobowe)
Anion Jon o ładunku ujemnym. Polimer anionowy = flokulant o ładunku ujemnym.

[Pojęcia pokrewne] Kation, Niejonowy

Hasła na literę B

Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT) Ilość tlenu potrzebna mikroorganizmom do utlenienia związków organicznych obecnych w wodzie. Podstawowy wskaźnik służący do oceny zanieczyszczenia organicznego rzek i ścieków. Bazuje na zależności, że im bardziej zanieczyszczona jest woda, tym więcej tlenu zużywają mikroorganizmy. Na podstawie ładunku BZT w ściekach dopływających do oczyszczalni można oszacować ilość powstającego osadu. Wysokie wartości BZT mogą prowadzić do deficytu tlenu rozpuszczonego w wodzie. Przy stężeniu BZT wynoszącym 10 mg/L lub więcej pojawia się uciążliwy zapach.

[Skróty] BZT (ang. BOD – Biochemical Oxygen Demand)
Oczyszczanie biologiczne Metoda oczyszczania ścieków wykorzystująca zdolność mikroorganizmom do rozkładu zawartych w nich zanieczyszczeń organicznych.

Hasła na literę C

Kation Jon o ładunku dodatnim. Polimer kationowy = flokulant o ładunku dodatnim.

[Pojęcia pokrewne] Anion, Niejonowy
Chemiczne zapotrzebowanie na tlen (ChZT) Ilość utleniacza (w przeliczeniu na tlen) zużyta do chemicznego utlenienia związków organicznych zawartych w wodzie. Stanowi wskaźnik stopnia zanieczyszczenia wody substancjami organicznymi. Wartość ChZT jest zazwyczaj wyższa niż BZT.

[Skróty] ChZT (ang. COD – Chemical Oxygen Demand)
Strącanie chemiczne Metoda oddzielania zawiesiny ogólnej od cieczy nadosadowej poprzez dozowanie do ścieków koagulantu oraz – w razie potrzeby – polimeru (flokulantu), co zwiększa średnicę cząstek zawiesiny i przyspiesza ich sedymentację.

[Pojęcie pokrewne] Flotacja rozpuszczonym powietrzem
Proces osadu czynnego (konwencjonalny) Metoda oczyszczania ścieków polegająca na wtłaczaniu powietrza do mieszaniny ścieków i zawiesiny mikroorganizmów zwanej osadem czynnym, co pozwala mikroorganizmom na adsorpcję i rozkład substancji organicznych obecnych w ściekach. Nazywana również metodą konwencjonalną.

DEF

Hasła na literę D

DAF (Flotacja rozpuszczonym powietrzem) Metoda oczyszczania, w której powietrze rozpuszcza się w wodzie pod zwiększonym ciśnieniem, a następnie po obniżeniu ciśnienia wydzielają się mikropęcherzyki powietrza, do których przywierają cząstki stałe i są wynoszone na powierzchnię dzięki sile wyporu. Zasada działania jest analogiczna do powstawania drobnych pęcherzyków gazu w momencie otwarcia butelki z napojem gazowanym.
Placek osadowy Pozostałość osadu po procesie odwadniania osadów w urządzeniu odwadniającym.
Flotacja rozpuszczonym powietrzem Metoda oczyszczania, w której powietrze rozpuszcza się w wodzie pod zwiększonym ciśnieniem, a następnie po obniżeniu ciśnienia wydzielają się mikropęcherzyki powietrza, do których przywierają cząstki stałe i są wynoszone na powierzchnię dzięki sile wyporu. Zasada działania jest analogiczna do powstawania drobnych pęcherzyków gazu w momencie otwarcia butelki z napojem gazowanym.

[Skróty] DAF (ang. Dissolved Air Flotation)
[Pojęcie pokrewne] Strącanie chemiczne
Ścieki bytowe Ścieki odprowadzane z gospodarstw domowych – z toalet, kuchni, łazienek oraz pralni – z wyłączeniem ścieków przemysłowych odprowadzanych do wód publicznych (wg japońskiej ustawy o zapobieganiu zanieczyszczeniu wód z 1970 r.). Ścieki bytowe niezawierające fekaliów określa się mianem ścieków szarych. Ścieki bytowe stanowią jedną z głównych przyczyn zanieczyszczenia wód, w tym eutrofizacji wywołanej obecnością związków azotu i fosforu. Wskazane jest rozbudowywanie sieci i oczyszczalni ścieków oraz stosowanie zintegrowanych przydomowych oczyszczalni (osadników gnilnych z oczyszczaniem biologicznym) zamiast prostych zbiorników oczyszczających wyłącznie ścieki z toalet i odprowadzających pozostałe ścieki bytowe bez oczyszczania.

Hasła na literę F

Chlorek żelaza(III) Chlorek żelaza(III). Stosowany jako koagulant nieorganiczny. Stal nierdzewna SUS304 nie jest odporna na korozję w kontakcie z chlorkiem żelaza(III) i ulega roztwarzaniu.

[Skróty] FeCl₃
Siarczan żelaza(III) Koagulant nieorganiczny. Czerwonawo-brązowa ciecz o gęstości względnej 1.45. Wykazuje znacznie mniejszą korozyjność niż chlorek żelaza(III).
Zawartość włókien Zawiesina ogólna zatrzymywana na sicie kontrolnym o wymiarze oczek 0,075 mm (200 mesh) lub 0,15 mm (100 mesh). Obok części organicznych suchej masy jest to kluczowy parametr wpływający na efektywność odwadniania osadów – im wyższa zawartość włókien, tym niższa bywa zawartość wody w placku osadowym.
Osadnik wtórny Obiekt, w którym następuje sedymentacja i oddzielenie osadu czynnego od ścieków oczyszczonych po oczyszczaniu biologicznym w komorze reakcji. Sklarowana ciecz nadosadowa jest poddawana dezynfekcji, a następnie odprowadzana do odbiornika (rzeki lub morza).

GHI

Hasła na literę G

Zagęszczanie grawitacyjne Metoda polegająca na wprowadzeniu osadu do zbiornika i pozostawieniu go w bezruchu do momentu opadnięcia zawiesiny ogólnej na dno, skąd odbiera się zagęszczony osad. Jest to proces zatężania osadu pod wpływem siły ciężkości.
Szara woda (woda recyklingowa) System recyklingu wody, w którym woda deszczowa oraz oczyszczone ścieki są zawracane i ponownie wykorzystywane np. do spłukiwania toalet lub podlewania. Technologie oszczędzania wody pozwalają na racjonalne gospodarowanie ograniczonymi zasobami wodnymi. Określenie „szara woda” wynika z jej pośredniego statusu między wodą wodociągową a ściekami. Wykorzystuje się ją do spłukiwania toalet, w układach chłodzenia, do zasilania cieków, kanałów i zbiorników wodnych, a także do podlewania zieleni miejskiej i ogrodów. Woda odzyskana w procesie oczyszczania ścieków stanowi cenne źródło wody użytkowej w aglomeracjach.
Separator tłuszczu Urządzenie do oddzielania tłuszczów i olejów (tzw. łapacz tłuszczu). Instalacja separatorów tłuszczu jest wymagana w kuchniach zbiorowego żywienia i gastronomii. Oddzielając i zatrzymując zanieczyszczenia takie jak tłuszcze, oleje oraz resztki organiczne zawarte w ściekach, separatory zapobiegają ich bezpośredniemu przedostawaniu się do sieci kanalizacyjnej.

Hasła na literę H

Metale ciężkie Metale o gęstości względnej równej 4–5 lub większej, takie jak złoto, platyna, srebro, rtęć, chrom, kadm, ołów czy żelazo. Wiele metali ciężkich wykazuje silne właściwości toksyczne. Przy długotrwałym przyjmowaniu, nawet w ilościach śladowych, kumulują się w organizmie i stanowią zagrożenie dla zdrowia ludzi.

[Antonim] Metale lekkie: glin (aluminium) itp.

Hasła na literę I

Odpady przemysłowe Odpady powstające w wyniku działalności gospodarczej i przemysłowej, obejmujące 20 kategorii odpadów, w tym m.in. żużle i popioły, osady ściekowe, oleje odpadowe, odpady kwasów oraz zasad.
Przemiennik częstotliwości (VFD) Sterowanie prędkością obrotową silnika elektrycznego poprzez regulację napięcia i częstotliwości prądu przemiennego za pomocą przemiennika częstotliwości (falownika). Nazywane również regulacją częstotliwościową.

JKL

Hasła na literę L

Laguna ściekowa (staw ściekowy) Duży zbiornik ziemny (staw), w którym ścieki są przetrzymywane od jednej doby do kilku miesięcy w celu realizacji różnych procesów:
wyrównania przepływu przy szczytowych dopływach ścieków; sedymentacji zawiesin analogicznie do osadników; odwadniania osadu przez porowate podłoże; dokończenia reakcji po obróbce chemicznej; biologicznego rozkładu zanieczyszczeń oraz naturalnego odparowania.
Oczyszczanie w stawach (lagunach) Proces oczyszczania ścieków polegający na ich długotrwałym przetrzymywaniu w stawach ziemnych (od kilku do kilkudziesięciu dni), gdzie ulegają oczyszczeniu na drodze sedymentacji oraz przy udziale mikroorganizmów. Ponieważ często wykorzystuje się do tego naturalne zagłębienia terenu lub mokradła, budowa takiego układu jest znacznie tańsza, a zużycie energii minimalne w porównaniu z konwencjonalnymi oczyszczalniami ścieków, jednak rozwiązanie to wymaga dużej powierzchni terenu.
Przeciek osadu Zjawisko przedostawania się nieodwodnionego osadu poza strefę filtracji. W przypadku naszej prasy odwadniającej VOLUTE™ oznacza wypływanie osadu na zewnątrz z wnętrza cylindra odwadniającego przez szczeliny między pierścieniami.

MNO

Hasła na literę M

Karta charakterystyki (MSDS) Dokument zawierający informacje niezbędne do bezpiecznego obchodzenia się z produktem chemicznym (nazwę produktu, dane producenta, właściwości fizykochemiczne substancji, zasady postępowania i magazynowania, rodzaje zagrożeń i toksyczność, środki ochrony indywidualnej, postępowanie w sytuacjach awaryjnych itp.). Dostawcy chemikaliów przekazują kartę charakterystyki odbiorcom przemysłowym dla każdego produktu w celu zapobiegania wypadkom.

[Skróty] MSDS (ang. Material Safety Data Sheet)
Separacja membranowa Technologia oczyszczania ścieków wykorzystująca membrany półprzepuszczalne do fizycznego oddzielenia zanieczyszczeń od czystej wody. Pozwala na uzyskanie bardzo wysokiej jakości wody oczyszczonej, przy jednoczesnym powstawaniu skoncentrowanego osadu.
Mieszany osad surowy Mieszanina osadu wstępnego oraz nadmiernego osadu czynnego.
Stężenie osadu czynnego w komorze napowietrzania (MLSS) Wskaźnik określający stężenie zawiesiny osadu czynnego w komorze napowietrzania. W konwencjonalnym procesie osadu czynnego wartości te wynoszą zazwyczaj od 1 000 do 2 000 mg/L, natomiast w układach z rowem cyrkulacyjnym (OD) od 2 000 do 5 000 mg/L.

[Skróty] MLSS (ang. Mixed Liquor Suspended Solids)

Hasła na literę O

Remont kapitalny Proces polegający na całkowitym demontażu urządzenia mechanicznego na części składowe, ich oczyszczeniu, weryfikacji oraz ponownym montażu w celu przywrócenia pierwotnej sprawności technicznej (obejmuje demontaż, inspekcję, naprawę lub wymianę elementów oraz regulację).

[Skróty] OH (ang. Overhaul)
Metoda rowu cyrkulacyjnego Odmiana procesu osadu czynnego, w której aerator jest zainstalowany w obiegowym kanale przepływowym (rowie cyrkulacyjnym). Wyróżnia się dwa warianty tej metody: z bezpośrednim odbiorem oczyszczonych ścieków z części kanału lub z wydzielonym osadnikiem wtórnym. Obecnie najczęściej stosuje się rozwiązanie polegające na odpowiednim rozmieszczeniu aeratorów w celu wytworzenia stref tlenowych i beztlenowych, co zapobiega spadkowi odczynu pH i umożliwia symultaniczne usuwanie azotu.

[Skróty] Metoda OD (ang. Oxidation Ditch)

PQR

Hasła na literę P

Usuwanie fosforu Związki fosforu (głównie fosforany nieorganiczne i organiczne) występujące w różnych formach w ściekach muszą być usuwane, aby zapobiec eutrofizacji wód odbiornika. Metody usuwania fosforu dzielą się na biologiczne oraz fizykochemiczne. Metoda fizykochemiczna polega na strącaniu chemicznym i sedymentacji, gdzie fosfor wytrącany jest w postaci trudno rozpuszczalnych soli poprzez dozowanie koagulantów (soli glinu, żelaza lub wapnia). Metody biologiczne obejmują m.in. podwyższone biologiczne usuwanie fosforu (często wspomagane strącaniem symultanicznym), w którym mikroorganizmy w warunkach tlenowych magazynują fosfor w dużych ilościach, po czym jest on usuwany z układu wraz z nadmiernym osadem czynnym lub uwalniany w komorze beztlenowej i strącany za pomocą koagulantu przed osadnikiem wtórnym.
Polichlorek glinu (PAC) Polichlorek glinu (PAC). Stosowany jako koagulant nieorganiczny.

[Skróty] PAC
Osadnik wstępny Obiekt technologiczny służący do sedymentacji zawiesin o dużej gęstości względnej (głównie pochodzenia organicznego) zawartych w dopływających ściekach (etap ten nazywany jest oczyszczaniem mechanicznym lub wstępnym).
Kanalizacja publiczna System kanalizacyjny zarządzany przez samorząd lokalny, służący do odprowadzania i oczyszczania ścieków głównie na obszarach miejskich, wyposażony w końcową oczyszczalnię ścieków lub podłączony do zbiorczego systemu kanalizacji zlewniowej, w którym znaczną część infrastruktury stanowią kolektory podziemne.

Hasła na literę R

Osad wstępny Osad zatrzymany w procesie sedymentacji w osadniku wstępnym, niepoddany jeszcze żadnej obróbce biologicznej ani chemicznej. Powstaje z sedymentacji surowych ścieków po uprzednim usunięciu większych skratek i piasku.

STU

Hasła na literę S

Karta charakterystyki
Filtracja pospieszna (piaskowa) Filtry i urządzenia do usuwania zawiesiny ogólnej wyposażone w złoże piaskowe. W przypadku filtracji wielowarstwowej w górnej części filtrowanej cieczy powinny dominować ziarna gruboziarniste lub o niskiej gęstości.
Krata (sito) Urządzenie zgarniające stosowane w oczyszczalniach ścieków do mechanicznego usuwania większych zanieczyszczeń stałych z wody przed jej dalszym oczyszczaniem.
Kożuch (szumowiny) Cząstki stałe unoszące się na powierzchni wody w komorach ze złożem beztlenowym, osadnikach itp. Zbyt duża ilość kożucha zazwyczaj świadczy o nieprawidłowym przebiegu procesu technologicznego.

[Powiązany termin] Flotacja rozpuszczonym powietrzem (DAF)
Odpływ wtórny (ścieki oczyszczone) Oczyszczona woda stanowiąca ciecz nadosadową z osadnika wtórnego, poddana filtracji piaskowej oraz dezynfekcji. Może być wykorzystywana jako woda technologiczna, np. do spłukiwania toalet lub podlewania zieleni.
Osadnik gnilny System oczyszczający i uzdatniający ścieki fekalne z toalet oraz ścieki bytowo-gospodarcze z kuchni, łazienek, pralni itp. z wykorzystaniem mikroorganizmów. Oczyszczona woda jest odprowadzana poza zbiorczą sieć kanalizacyjną. Kategoria ta nie obejmuje komunalnych oczyszczalni ścieków. W praktyce instalacje te obejmują zarówno przydomowe osadniki gnilne w budynkach jednorodzinnych, jak i lokalne oczyszczalnie ścieków obsługujące osiedla mieszkaniowe. W Japonii wyróżniano dwa typy takich urządzeń: systemy oczyszczające wyłącznie ścieki z toalet (ścieki bytowe odprowadzano bez oczyszczania) oraz zintegrowane osadniki gnilne oczyszczające łącznie ścieki fekalne i bytowe. Po nowelizacji japońskiej ustawy o przydomowych instalacjach oczyszczania ścieków (1983 r.), która zakazała montażu nowych urządzeń pierwszego typu, termin ten oznacza zintegrowany osadnik gnilny. Zbiorniki te zapewniają skuteczność oczyszczania porównywalną z kanalizacją zbiorczą, usuwając 90% zanieczyszczeń obecnych w surowych ściekach. Ich budowa jest dotowana przez władze państwowe i samorządowe w celu zmniejszenia obciążeń finansowych mieszkańców.
Osad ściekowy Ogólnie termin ten oznacza zawiesinę ogólną obecną w wodzie, która uległa wytrąceniu (sedymentacji) lub wypłynięciu na powierzchnię, tworząc gęstą masę – np. zanieczyszczenia oddzielone od wody w osadnikach w oczyszczalniach ścieków przemysłowych i komunalnych oraz stacjach uzdatniania wody, a także osady denne w rzekach, jeziorach i na terenach podmokłych. Osad, będący mieszaniną drobnych cząstek stałych i wody, stanowi najpowszechniejszy odpad przemysłowy.
Zawiesina ogólna Substancje stałe zawieszone w wodzie. Do ich oznaczania stosuje się dwie metody: metodę sączkową (filtracja ścieków przez sączek z włókna szklanego o średnicy porów 1 µm i pomiar suchej masy cząstek zatrzymanych na sączku; jednostka: mg/l) oraz metodę odwirowania. Wybór metody zależy od badanego medium. Zawiesina ogólna w ściekach jest istotnym wskaźnikiem zanieczyszczenia, a w procesach oczyszczania wiąże się bezpośrednio z ilością powstającego osadu. W przypadku pras odwadniających na podstawie stężenia zawiesiny ogólnej (SS) w osadzie doprowadzanym oraz w filtracie oblicza się dawkowanie reagentów chemicznych, ilość osadu do zagospodarowania oraz stopień zatrzymania zawiesin.

[Skróty] SS (ang. Suspended Solids – zawiesina ogólna)

Terminy rozpoczynające się na literę T

Sucha masa ogólna (oraz zawartość wody) Sucha masa ogólna (TS, s.m.) to pozostałość po odparowaniu próbki do sucha, a następnie wysuszeniu jej w temperaturze 105–110°C przez 2 godziny (w zależności od objętości próbki czas ten może być dłuższy). Zawartość wody oblicza się na podstawie masy odparowanej wody. Parametr s.m. służy do oszacowania całkowitej ilości substancji obecnych w ściekach. Różnica między suchą masą ogólną (TS) a zawiesiną ogólną (SS) pozwala orientacyjnie określić zawartość soli rozpuszczonych. W przypadku pras odwadniających na podstawie suchej masy ogólnej oraz zawartości wody w placku osadowym oblicza się masę osadu przeznaczonego do utylizacji.

[Skróty] TS (ang. Total Solids – sucha masa ogólna, s.m.)

VWX

Terminy rozpoczynające się na literę V

Części organiczne suchej masy (VTS) Ilość substancji ulegających ulotnieniu podczas prażenia suchej masy ogólnej (TS) w wysokiej temperaturze 601°C stanowi wskaźnik zawartości materii organicznej. Jest to jeden z kluczowych czynników wpływających na efektywność odwadniania osadów – im wyższy udział części organicznych suchej masy (VTS), tym trudniej obniżyć zawartość wody w placku osadowym. Przy zbyt wysokim parametrze VTS redukcja objętości wody w osadzie jest utrudniona.

Terminy rozpoczynające się na literę W

Nadmierny osad czynny (WAS) Podczas oczyszczania ścieków w komorze napowietrzania mikroorganizmy żywią się materią organiczną, oczyszczając wodę, a jednocześnie same się namnażają. W wyniku tego przyrostu biomasy część osadu musi być regularnie usuwana z układu i przekazywana do zagospodarowania. Ten odprowadzany nadmiar określa się jako nadmierny osad czynny.
Zawartość wody Procentowy udział wody w danym materiale (jednostka: %). W osadach ściekowych pozostałą część materiału – poza zawartością wody – stanowi sucha masa ogólna (zob. Sucha masa ogólna – TS).