Terimler Sözlüğü

ABC

A Harfi İle Başlayan Terimler

Aktif çamur Aerobik koşullar altında mikroorganizmaların topaklaştığı “aktif çamurun” atıksu içinde dağıtılmasıyla, çamurdaki mikroorganizmalardan yararlanarak organik maddeleri gidermeye yönelik bir arıtma teknolojisidir. Atık aktif çamur fosseptikten uzaklaştırılır ve ardından işlenir.
Havalandırma (Aerasyon) Atıksu arıtımında, mikroorganizmaların organik maddeleri parçalaması için gerekli oksijeni sağlamak amacıyla suya hava verilmesi veya suyun havayla karıştırılması işlemidir. Kabarcıklandırma.
Havalandırma havuzu Atıksuda bulunan organik maddelerin mikroorganizmalar tarafından parçalanmasını sağlamak amacıyla aktif çamur ile atıksuyun karıştırıldığı ve havalandırıldığı havuz veya ünitedir.
Aerobik Oksijen varlığını gerektiren veya oksijen varlığına bağlı olan koşul. Aerobik bakteriler (oksijen varlığında iyi çoğalan mikroorganizmalar). Bu durumdaki fermantasyon hızı yüksektir ve kokusuzdur.

[İlgili terim] Anaerobik
Anaerobik Oksijen yokluğunu gerektiren veya oksijen varlığına bağlı olmayan koşul. Bu koşul, anaerobik çamurun (oksijensiz çoğalabilen mikroorganizmalar) çürütülmesi veya anaerobik çürütme (metan fermantasyonu) yapılması sırasında kullanılır. Bu durumdaki fermantasyon yavaş ilerler ve koku (hidrojen sülfür gibi) üretir.

[İlgili terim] Aerobik
Anyon Negatif yüklü iyon. Anyonik koagülant = negatif iyonlu koagülant

[İlgili terim] Katyon, İyonik olmayan (Noniyonik)

B Harfi İle Başlayan Terimler

Biyokimyasal oksijen ihtiyacı Suda bulunan organik maddeleri parçalamak için mikroorganizmaların ihtiyaç duyduğu oksijen miktarıdır. Nehirlerdeki organik kirliliği ölçmek için kullanılan tipik bir ölçüttür. Su ne kadar kirliyse mikroorganizmaların o kadar fazla oksijene ihtiyaç duyduğu gerçeğine dayanan bir göstergedir. Su arıtma tesisine giren giriş suyundaki BOİ miktarından yaklaşık çamur miktarını hesaplamak için önemli bir parametredir. Yüksek BOİ seviyeleri çözünmüş oksijen yetersizliğine yol açabilir. BOİ değeri 10 mg/L veya üzerine çıktığında kötü koku oluşur.

[Kısaltmalar] BOİ / BOD (Biochemical Oxygen Demand)
Biyolojik arıtma Atıksuda bulunan organik maddeleri parçalama konusunda mikroorganizmaların yeteneğinden yararlanarak atıksuyu arıtma yöntemidir.

C Harfi İle Başlayan Terimler

Katyon Pozitif yüklü iyon. Katyonik koagülant = pozitif iyonlu koagülant

[İlgili terim] Anyon, İyonik olmayan (Noniyonik)
Kimyasal oksijen ihtiyacı Sudaki organik maddelerin bir oksitleyici ile parçalanması sırasında tüketilen oksitleyici miktarının oksijen eşdeğerine dönüştürülmüş halidir ve suyun organik maddelerle ne ölçüde kirlendiğini belirlemek için bir ölçüt olarak kullanılır. KOİ değeri genellikle BOİ değerinden daha yüksektir.

[Kısaltmalar] KOİ / COD (Chemical Oxygen Demand)
Kimyasal çökeltim Atıksuya koagülant ve gerekirse polimer ekleyerek askıda katı maddelerin çapını büyütmek, böylece çökelme sürecini hızlandırarak askıda katı maddeleri ve üst faz suyunu (süpernatant) ayırma yöntemidir.

[İlgili terim] Çözünmüş hava flotasyonu
Aktif çamur prosesi Atıksu ile aktif çamur adı verilen mikroorganizma içeren çamur karışımına hava enjekte edilerek, mikroorganizmaların atıksudaki organik maddeleri bünyelerine almasını ve parçalamasını sağlayan atıksu arıtma yöntemidir. Konvansiyonel proses olarak da adlandırılır.

DEF

D Harfi İle Başlayan Terimler

DAF (Çözünmüş Hava Flotasyonu) Basınç uygulanarak havanın suda çözündürüldüğü ve ardından basıncın düşürülmesiyle oluşan ince hava kabarcıklarına sudaki katı maddelerin tutunarak kaldırma kuvvetiyle yüzeye çıkarıldığı bir arıtma yöntemidir. Çalışma prensibi, gazlı bir içeceğin kapağı açıldığı anda çok küçük hava kabarcıklarının oluşmasıyla aynıdır.
Çamur keki Bir çamur susuzlaştırma teknolojisi ile susuzlaştırıldıktan sonra geriye kalan çamur malzemesidir.
Çözünmüş hava flotasyonu Basınç uygulanarak havanın suda çözündürüldüğü ve ardından basıncın düşürülmesiyle oluşan ince hava kabarcıklarına sudaki katı maddelerin tutunarak kaldırma kuvvetiyle yüzeye çıkarıldığı bir arıtma yöntemidir. Çalışma prensibi, gazlı bir içeceğin kapağı açıldığı anda çok küçük hava kabarcıklarının oluşmasıyla aynıdır.

[Kısaltmalar] DAF (Dissolved Air Flotation)
[İlgili terim] Kimyasal çökeltim
Evsel atıksu Kamuya açık su alanlarına deşarj edilen endüstriyel atıksular hariç olmak üzere; tuvalet, mutfak, banyo, çamaşır yıkama ve yemek pişirme gibi evsel yaşam faaliyetlerinden kaynaklanan atıksulardır (Su Kirliliğini Önleme Yasası, 1970). İnsan dışkısı hariç tutulan evsel atıksulara gri su (muhtelif atıksu) denir. Evsel atıksu, içerdiği azot ve fosfor nedeniyle ötrofikasyon gibi su kirliliklerinin başlıca nedenlerinden biri haline gelmektedir. Atıksu arıtma tesislerinin bulunması ve gri suları arıtmadan deşarj eden sadece tuvalet atıksuyu arıtıcıları yerine birleşik arıtmalı fosseptiklerin yaygınlaşması arzu edilmektedir.

F Harfi İle Başlayan Terimler

Demir (III) klorür Demir (III) klorür. İnorganik koagülant olarak kullanılır. SUS304 paslanmaz çelik, demir (III) klorüre karşı korozyon direncine sahip değildir ve erir.

[Kısaltmalar] FeCl3 (Demir klorür)
Poliferrik sülfat İnorganik bir koagülanttır. Özgül ağırlığı 1,45 olan kırmızımsı kahverengi bir sıvıdır. Demir (III) klorüre göre çok daha az koroziftir.
Lif oranı (Lifli maddeler) 0,075 mm (200 mesh) veya 0,15 mm (100 mesh) standart elek üzerinde kalan askıda katı maddelerdir. Uçucu toplam katı madde (VTS) ile birlikte bu faktör çamur susuzlaştırma performansını etkiler; lif oranı ne kadar yüksekse, su içeriği o kadar düşük olma eğilimindedir.
Son çökeltim havuzu Bir reaksiyon tankındaki biyolojik arıtma sonucu oluşan çamurun ve arıtılmış suyun çökelmesini ve ayrışmasını sağlayan ünitedir. Üst faz suyu (süpernatant) dezenfekte edildikten sonra nehirlere ve denize deşarj edilir. Suyu durulttuğu için çökeltim havuzu (durultucu) olarak adlandırılır.

GHI

G Harfi İle Başlayan Terimler

Yerçekimli yoğunlaştırma Çamurun bir tanka alındığı, askıda katı maddeler çökelene kadar durgun halde bekletildiği ve ardından çökeltinin toplandığı bir yöntemdir. Çamuru yerçekimi kuvvetiyle yoğunlaştırma yöntemidir.
Gri su Yağmur suyunun ve atıksuyun geri dönüştürülerek tuvalet rezervuar suyu veya sulama suyu olarak yeniden kullanıldığı bir su geri kazanım sistemidir. Su tasarrufu teknolojileri, sınırlı su kaynaklarının verimli kullanılmasına olanak tanır. Şebeke suyu ile kanalizasyon suyu arasında bir nitelikte olduğu için gri su olarak adlandırılır. Gri su; tuvalet rezervuar suyu, soğutma suyu, nehir, kanal ve tatlı su göllerine besleme suyu, bitki sulama suyu ve bahçe suyu olarak yeniden kullanılır. Atıksu arıtımı ile saflaştırılan geri kazanılmış su, şehir içinde değerli bir su kaynağıdır.
Yağ tutucu Bir yağ ayırıcıdır. Ticari mutfaklarda yağ tutucu bulunması zorunludur. Yağ tutucular, atıksu içinde bulunan hayvansal ve bitkisel yağlar ile yemek artıkları gibi kirleticileri ayırıp toplayarak ve geçici olarak tutarak bunların doğrudan kanalizasyon sistemine akmasını önler.

H Harfi İle Başlayan Terimler

Ağır metaller Altın, platin, gümüş, cıva, krom, kadmiyum, kurşun ve demir gibi özgül ağırlığı 4 ila 5 veya daha yüksek olan metallere ağır metaller denir. Birçok ağır metal oldukça toksiktir. Eser miktarda bile olsa tekrarlanan şekilde vücuda alındığında vücutta birikir ve insan sağlığına zararlı hale gelir.

[Zıt anlamlısı] Hafif metaller: alüminyum vb.

I Harfi İle Başlayan Terimler

Endüstriyel atıklar Ticari ve endüstriyel faaliyetler sonucunda ortaya çıkan; yanma kalıntıları (kül/cüruf), çamur, atık yağ, atık asit ve atık alkali dahil olmak üzere toplam 20 atık türünü kapsayan atıklardır.
Frekans konvertörü Bir frekans konvertörü kullanarak değişken voltaj ve frekanslı bir AC güç kaynağı aracılığıyla bir elektrik motorunun hızını kontrol etme yöntemidir. Frekans kontrolü veya inverter kontrolü olarak da adlandırılır.

JKL

L Harfi İle Başlayan Terimler

Lagün Atıksuyun bir gün veya birkaç ay boyunca bekletildiği ve ardından aşağıdaki çoklu amaçlar için kullanıldığı büyük havuzdur:
maksimum atıksu debisi için debi kontrolü; normal çökeltim yönteminde olduğu gibi atıksuyun çökeltilmesi; susuzlaştırma için dip toprağının gözenekli hale getirilmesi; kimyasal arıtma çözeltisi reaksiyonunun tamamlanması; atıksuyun biyolojik olarak parçalanması ve doğal buharlaşma.
Lagün prosesi Atıksuyun bir havuzda uzun bir süre (birkaç günden birkaç düzine güne kadar) bekletildiği ve çökeltim ile mikroorganizmalar tarafından arıtıldığı bir atıksu arıtma prosesi türüdür. Genellikle doğal sulak alanlar kullanıldığından, bu arıtma prosesinin inşası merkezi atıksu arıtma tesislerine kıyasla daha az maliyetlidir ve çok az enerji tüketir, ancak daha geniş bir alan gerektirir.
Sızıntı (Kaçak) Sızdırma durumu. VOLUTE™ susuzlaştırma presimiz için, çamurun susuzlaştırma silindirinin içinden dışarıya doğru akması olayını ifade eder.

MNO

M Harfi İle Başlayan Terimler

Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) Kimyasal ürünlerin güvenli bir şekilde taşınması ve kullanılması için gerekli bilgileri (ürün adı, üretici firma adı, kimyasal maddelerin özellikleri, kullanım/taşıma yöntemleri, tehlike ve toksisite türleri, güvenlik önlemleri, acil durum önlemleri vb.) açıklar. Kimyasal ürünlerle ilgili kazaları önlemek amacıyla kimyasal ürün tedarikçileri tarafından bu ürünleri kullanan işletmelere her bir ürün için dağıtılan bir talimat kılavuzudur.

[Kısaltmalar] GBF / MSDS (Material Safety Data Sheet)
Membran filtrasyonu (Membran ayırma) Atıksu ile temiz suyu fiziksel olarak ayırmak için yarı geçirgen bir membranın veya başka araçların kullanıldığı bir atıksu arıtma teknolojisidir. Son derece temiz arıtılmış su elde etmek mümkündür, ancak aynı zamanda çamur oluşur.
Karışık ham çamur Ön çökeltim çamuru ile atık aktif çamurun bir karışımıdır.
MLSS Havalandırma havuzundaki aktif çamur konsantrasyonunun bir göstergesidir. Konsantrasyonlar genellikle aktif çamur prosesinde 1.000 ila 2.000 mg/L civarında, oksidasyon hendeği (OD) yönteminde ise 2.000 ila 5.000 mg/L arasındadır.

[Kısaltmalar] MLSS (Mixed Liquor Suspended Solids)

O Harfi İle Başlayan Terimler

Revizyon Mekanik bir ürünün orijinal performans durumunu geri kazandırmak amacıyla parçalarına kadar sökülmesi, temizlenmesi ve yeniden monte edilmesi işlemidir (kısaca; sökme, muayene, onarım ve ayarlama).

[Kısaltmalar] OH (Overhaul)
Oksidasyon hendeği yöntemi Sirkülasyonlu bir su kanalına bir havalandırıcının (aeratör) yerleştirildiği bir aktif çamur prosesidir. İki tip oksidasyon hendeği (OD) yöntemi vardır: birinde arıtılmış su doğrudan kanalın bir kısmından çekilir, diğerinde ise bir çökeltim havuzu bulunur. Günümüzdeki yaygın yöntem, pH düşüşünü önlemek ve azot giderimi sağlamak amacıyla havalandırıcıyı dikkatlice konumlandırarak aerobik ve anaerobik bölgeler oluşturmaktır.

[Kısaltmalar] OD yöntemi

PQR

P Harfi İle Başlayan Terimler

Fosfor giderimi Su havzalarının ötrofikasyonunu önlemek için atıksu içinde çeşitli formlarda bulunan fosfor bileşiklerinin (başlıca inorganik veya organik fosfatlar) giderilmesi gerekir. Giderim yöntemleri kabaca biyolojik ve fizikokimyasal yöntemler olarak ikiye ayrılır. Fizikokimyasal yöntem, alüminyum tuzu, demir tuzu veya kalsiyum tuzu gibi koagülantlar eklenerek fosforun çözünmeyen bir tuz olarak çökeltildiği kimyasal çökeltim yöntemini içerir. Biyolojik yöntemler ise fosforun mikroorganizmalar tarafından besin tuzu olarak yüksek konsantrasyonda aerobik olarak bünyeye alındığı ve ardından sistem dışına çıkarıldığı veya anaerobik bir tankta salınıp son çökeltim havuzunda bir koagülant eklenerek giderildiği eşzamanlı kimyasal çökeltim yöntemini içerir.
Polialüminyum klorür Polialüminyum klorür. İnorganik koagülant olarak kullanılır.

[Kısaltmalar] PAC
Ön çökeltim havuzu Atıksuda bulunan ve başlıca organik maddelerden oluşan yüksek özgül ağırlığa sahip katı maddelerin çökelmesini sağlayan ünitedir (ön arıtma olarak adlandırılır).
Kamu kanalizasyon şebekesi Başlıca kentsel alanlarda atıksuları uzaklaştırmak veya arıtmak amacıyla yerel belediye tarafından yönetilen, sonunda bir arıtma tesisi bulunan veya bir havza kanalizasyon sistemine bağlı olan ve atıksu drenajı için kapalı kanalların (menfezlerin) drenaj tesislerinin önemli bir bölümünü oluşturduğu bir yapıya sahip kanalizasyon sistemidir.

R Harfi İle Başlayan Terimler

Ön çökeltim çamuru Ön çökeltim havuzunda çökelen çamurdur. Henüz hiçbir işleme tabi tutulmamıştır. Arıtma öncesinde kaba safsızlıkların çoğunun giderildiği ham suyun çökeltisi olan çamurdur.

STU

S Harfi İle Başlayan Terimler

Güvenlik Bilgi Formu
Kum filtrasyonu Kum tabakasına sahip filtreler ve askıda katı madde giderim ekipmanı. Çok katmanlı filtrasyon durumunda, filtrelenecek akışkanın üst kısmında iri taneli veya düşük yoğunluklu tanecikler baskın olmalıdır.
Izgara Arıtma tesislerinde, arıtma öncesinde sudaki kaba atıkları ve kirlilikleri uzaklaştırmak için kullanılan sıyırma ekipmanı.
Köpük tabakası (Skum) Anaerobik filtre yataklı tanklarda, çökeltim havuzlarında vb. su yüzeyinde yüzen katı maddeler. Çok fazla köpük tabakası varsa, prosesin düzgün çalışmıyor olması muhtemeldir.

[İlgili terim] Çözünmüş hava flotasyonu
İkincil çıkış suyu Son çökeltim havuzundan çıkan ve kum filtrasyonu ile dezenfekte edilmiş üst faz suyu (arıtılmış su). Tuvalet rezervuarlarında ve bitki sulamada kullanılabilir.
Fosseptik Mikroorganizmalardan yararlanarak tuvalet atıksuyunu (insan kaynaklı atık) ve mutfak, banyo, çamaşırhane vb. yerlerden gelen evsel atıksuları arıtan bir sistemdir. Arıtılmış su, nihai arıtma kanalizasyon sisteminin dışına deşarj edilir. Belediyeler tarafından kurulan “insan kaynaklı atık arıtma tesislerini” kapsamaz. Özel olarak, müstakil evlerde kullanılan ev tipi fosseptiklerden apartman komplekslerinde, sitelerde ve yerleşim yerlerinde kullanılan ortak atıksu arıtma tesislerine (toplu kanalizasyon arıtma tesisleri) kadar uzanır. İki tip fosseptik vardır: yalnızca insan kaynaklı atıkları arıtan (evsel atıksu arıtılmadan deşarj edilir) “sifonlu tuvalet atıksuyu arıtıcıları” ve hem insan kaynaklı hem de evsel atıksuları arıtan “birleşik arıtma tipi fosseptikler”. Yerinde Atıksu Arıtma Ekipmanları Fosseptik Yasası (1983), yeni sifonlu tuvalet atıksuyu arıtıcılarının inşasını yasaklayacak şekilde değiştirildiğinden, “fosseptik” terimi birleşik arıtma tipi fosseptik anlamına gelmeye başlamıştır. Bu tanklar, ham atıksu içindeki kirleticilerin %90’ını gidererek bir kanalizasyon sistemiyle aynı düzeyde arıtma kapasitesine sahiptir. Bireyler üzerindeki mali yükü azaltmak amacıyla bu tankların kurulumu ulusal ve yerel yönetimler tarafından sübvanse edilmektedir.
Çamur Genel olarak, endüstriyel atıksu, evsel atıksu ve içme suyu arıtma tesislerindeki çökeltim havuzlarında sudan ayrılan çamurlaşmış kirleticiler ile nehir, göl ve bataklıkların dibinde biriken tortular gibi, suda bulunan ve çökelerek veya yüzeye çıkarak çamur haline gelmiş askıda katı maddeleri ifade eder. Bu ince katı maddeler ile suyun bir karışımı olan çamur, en yaygın endüstriyel atıktır.
Askıda katı madde Suda askıda bulunan maddeler. İki analiz yöntemi vardır: filtre kağıdı yöntemi (atıksuyun 1 µm gözenek çaplı cam elyaf filtre kağıdından süzülmesi ve filtre kağıdı üzerinde kalan partiküllerin kuru ağırlığının ölçülmesi (birim: mg/φ)) ve santrifüj ayırma yöntemi. Bu yöntemler amaca bağlı olarak kullanılır. Atıksuda bulunan askıda katı maddeler önemli bir kirlilik göstergesidir. Su arıtmada, oluşan çamur miktarı ile ilişkilidir. Susuzlaştırma preslerinde kimyasal dozajı, bertaraf miktarı, katı madde yakalama oranı vb. hedef çamur ve filtrat AKM (SS) değerlerinden hesaplanır.

[Kısaltmalar] AKM / SS (Askıda Katı Madde)

T Harfi İle Başlayan Terimler

Toplam çözünmüş katı madde (ve su içeriği) TKM (TS), numunenin kuruyana kadar buharlaştırılması ve ardından 105 ila 110°C’de 2 saat boyunca kurutulmasıyla (numune miktarına bağlı olarak daha uzun bir süre gerekebilir) geriye kalan kalıntı maddedir. Su içeriği, buharlaşan su miktarından hesaplanır. TKM, atıksuda bulunan bileşenlerin toplam miktarını tahmin etmek için kullanılır. Tuz içeriği, AKM (SS) ile olan farktan kabaca tahmin edilebilir. Susuzlaştırma presi için katı madde bertaraf miktarı, TKM ve çamur keki su içeriğinden hesaplanır.

[Kısaltmalar] TKM / TS (Toplam Katı Madde)

VWX

V Harfi İle Başlayan Terimler

VTS (Uçucu Toplam Katı Madde) TKM (TS), 601°C gibi yüksek bir sıcaklığa ısıtıldığında uçucu hale gelen madde miktarı olup organik madde miktarının bir göstergesidir. Çamur susuzlaştırma performansını etkileyen faktörlerden biridir; uçucu toplam katı madde (VTS) ne kadar yüksekse, çamur kekinin su içeriğinin düşmesi o kadar zorlaşma eğilimindedir. VTS çok yüksekse su hacmini azaltmak zordur.

W Harfi İle Başlayan Terimler

Atık aktif çamur / fazla çamur Atıksu bir havalandırma havuzunda arıtılırken, mikroorganizmalar organik maddelerle beslenerek suyu arıtır ancak bu sırada mikroorganizmaların kendileri de çoğalır. Bu çoğalma sonucunda oluşan fazla çamur sistemden uzaklaştırılır ve bertaraf edilir. İstenmeyen bu çamura atık aktif çamur adı verilir.
Su içeriği Bir malzemedeki su içeriği (birim: %). Çamur vb. maddelerde su içeriğindeki su dışında kalan her şeye TKM (TS) denir. (Bkz. TKM.)